Nhưng cũng phải thừa nhận cầu thủ Anh nói riêng và những người trưởng thành từ Anh nói chung sống vô độ cũng nhiều hơn hẳn các đồng nghiệp. Và nhân dịp vòng loại EURO 2012 đi vào loạt đấu cuối, khi Anh vừa vất vả giành tấm vé đến Ba Lan & Ukraine, còn Đức và Tây Ban Nha đang hướng tới thành tích toàn thắng, hãy thử nhìn nhận nó từ một góc độ khác: không có ai dạy các cầu thủ Anh.

Người ta biết rằng bóng đá Đức và Tây Ban Nha thành công là bởi hệ thống đào tạo tuyệt vời. Còn bóng đá Anh, như chính những người trong cuộc thừa nhận, lận đận mãi vì bỏ bê hoàn toàn nền tảng. Mà phần quan trọng nhất trong hệ thống đào tạo, là các ông thày.

2. Một con số đã cũ: số các HLV có bằng UEFA của Anh chỉ là 2.700 người, của Tây Ban Nha là gần 24.000 người, Italia là 29.400 người và Đức là… gần 35.000 HLV được đào tạo bài bản. Không có lỗi gõ bàn phím nào ở đây: sự chênh lệch thực sự lên tới cả chục lần.

Nếu tính theo tỷ lệ cầu thủ, khoảng cách còn mênh mông hơn. Mỗi ông thày có bằng UEFA ở Tây Ban Nha chỉ phải gõ đầu 17 cầu thủ từ trẻ đến trưởng thành. Đức có nhiều CLB hơn, nên tỷ lệ là 1 thày 135 trò. Còn ở Anh, tỷ lệ là 1/812 (vẫn không phải lỗi gõ bàn phím).

UEFA không chỉ đào tạo HLV về chiến thuật. Họ vẫn liên tục mời các “giảng viên” trứ danh về phương pháp quản lý con người như Ferguson hay Capello (dù thày này gần đây cũng hơi hoang mang khi đưa lý thuyết ra thực hành) đến nói chuyện với đám hậu bối. Nghĩa là những HLV có bằng cấp là những người biết cách quản lý con người tốt hơn (dù chỉ ở lý thuyết).

Người ta nhớ rằng Oliver Bierhoff, tổng quản của đội tuyển Đức trước thềm World Cup 2010 đã tặng cho toàn đội mỗi người một chiếc iPod, trong đó nạp sẵn một quyển sách dạy cách suy nghĩ tích cực của nhà văn Mỹ Napoleon Hill. Ông Bierhoff này, dù chả có tý kinh nghiệm dẫn dắt CLB nào, tất nhiên vẫn có bằng UEFA.

Từ những scandal liên quan đến nhân cách và phong độ trên sân, vốn hay có xu hướng được rạch ròi, lại đồng quy ở một điểm: những ông thày. Và nếu nhìn từ hướng ấy, có thể lý giải được hầu hết mọi chuyện đang diễn ra ở vòng loại EURO 2012.

3. Xét về chuyên môn, Đức và Tây Ban Nha đang hướng tới thành tích bất bại tại vòng loại cho… vui, Italia đã có vé và vẫn đang chơi tích cực để thử quân cho đỡ phí tài năng. Còn Anh, tự quyết định được số phận của mình đã là vui lắm rồi. Nếu trận đấu tại Montenegro kéo dài thêm 5 phút, chẳng ai biết chuyện gì sẽ xảy ra.

Xét về con người, Anh lại mới sinh ra một scandal mới. Ở đây không chỉ trích cá nhân Rooney hay bảo ông Ferguson không biết dạy học trò, nhưng ngẫm lại: nếu một trợ lý HLV đội trẻ của Everton, nơi nuôi dạy Rooney, cũng được đào tạo về kỹ năng sư phạm hẳn hoi như ở Nuernberg hay Celta Vigo, thì anh có phát triển theo hướng khác?

Vấn đề nhân cách con người ấy, rõ ràng không phải chỉ của Anh, hay của riêng bóng đá.